Unix/Linux Sistem Programlama


Kursumuza ön kayıt yaptırmak için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.

Açıklama: Bu kurs UNIX sistemlerinin üzerinde sistem programlama faaliyetlerini yürütecek kişilere yöneliktir. Konular genel olarak tüm UNIX sistemlerini içerecek biçimde ele alınıp açıklanmakta ve sistemler arasındaki farklılıklar ayrıca değerlendirilmektedir.

Online UNIX/Linux Sistem Programlama Kurs İçeriği(560 Saat)

Temel Kavramlar

  • Kurs için gereken temel kavramların gözden geçirilmesi
  • Kaynak yöneticisi olarak işletim sistemleri
  • İşletim sistemlerinin tarihsel gelişimi
  • UNIX türevi sistemlerin tarihsel gelişimi
  • Özgür Yazılım ve Açık Kaynak Kod akımları
  • UNIX türevi sistemlere yönelik standartlar
  • Dağıtım (distribution) kavramı.
  • Belli başlı Linux dağıtımları ve bu dağıtımlar arasındaki ilişkiler
  • Proses kavramı
  • Proseslerin kontrol blokları
  • Çok prosesli (multiprocessing) çalışma ve zaman paylaşımlı (time sharing) CPU kullanımı
  • Preemptive işletim sistemlerinin temel özellikleri
  • Kavramsal olarak POSIX fonksiyonları, Standart C Fonksiyonları ve işletim sisteminin sistem fonksiyonları
  • POSIX fonksiyonlarında başarısızlık durumunun tespit edilmesi ve eele alınması

Login İşlemleri

  • Sisteme giriş ve login işlemi
  • Kullanıcı ve grup kavramları
  • Kullanıcı ve grup isimleri
  • Login sırasında yapılan kontroller
  • Linux dizin yapısının incelenmesi (/bin dizini, /lib dizini, /usr dizini, /mnt dizini, …)

Temel Dosya İşlemleri

  • Proseslerin kullanıcı ve grup id’leri
  • Proseslerin ek grup id’leri (supplemantary group ids)
  • Kullanıcı ve grup bilgilerinin elde edilmesi
  • Yol ifadelerinin anlamı, mutlak ve göreli yol ifadeleri
  • Prosesin çalışma dizininin (current working directory) anlamı, elde edilmesi ve değiştirilmesi
  • UNIX/Linux sistemlerinde dosya işlemleri ve temel POSIX dosya fonksiyonları (open, read, write, lseek, close)
  • Dosyaların ve dizinlerin erişim hakları ve anlamları
  • Ayrıcalıklı (root) erişim hakkına sahip prosesler
  • Dosya bilgilerinin elde edilmesi ve stat fonksiyonları
  • Yardımcı dosya fonksiyonları (chmod, remove, chown, …)
  • Dizinler üzerinde işlemler (dizinlerin yaratılması, yok edilmesi, dizinlerin erişim özellikleri, …)
  • Dizin içerisindeki girişlerin elde edilmesi
  • Dizin ağacının özyinelemeli olarak dolaşılması

Önbellek (cache) Kavramı ve Linux Çekirdeğinin Uyguladığı Önbellek Mekanizmaları

  • Önbellek sistemleri
  • Linux çekirdeğinde “buffer cache” ve page cache” sistemleri
  • Kullanıcı modundaki (user mode) dosya işlemlerinde gerçekleştirilen ön bellek (tampon) sistemleri
  • C Programlama Dilinin stdio kütüphanesi tarafından uygulanan önbellek mekanizması
  • stdin, stdout ve stderr dosyalarının kullanıcı düzeyinde önbelleklenmesi
  • Linux çekirdeğinin “page cache”, “dentry cache” ve “i-node cache” sistemleri

Dosya Yönlendirmeleri

  • Dosya betimleyicilerinin (file descriptors) anlamı
  • Linux çekirdeğinde dosya nesneleri ve dosyalara ilişkin veri yapıları
  • Dosya yönlendirmesinin yapılması (dup ve dup2 fonksiyonlarının kullanımı)
  • stdin, stdout ve stderr dosyalarının yönlendirilmesi

İşlemcilerin Koruma Mekanizmaları ve KullanıcıModu (User Mode) / Çekirdek Modu (KernelMode) Proses Kavramı

  • Koruma mekanizmasının anlamı
  • Bellek ve komut korumaları
  • Proseslerin bellek izolasyonu hakkında temel bilgiler
  • Çekirdeğin kendini kullanıcı modundaki (user mode) prosesler tarafından koruması
  • Kullanıcı modu (user mode) ve çekirdek modu (kernel mode) kavramları
  • Prosesin kullanıcı modundan çekirdek moduna geçmesi ve geri dönmesi (user mode/kernel mode transition)

İşlemcilerin Sayfalama (Paging) Mekanizmları ve Sanal Bellek (Virtual Memory) Kullanımı

  • İşlemcilerin sayfalama mekanizması
  • Intel ve ARM işlemcilerinde sayfalama mekanizması
  • Sayfa tabloları (page tables)
  • Çok prosesli çalışmalarda sayfa tablolarının organizasyonu
  • Sayfalama için kullanılan içsel kesmeler
  • Sanal bellek mekanizması
  • Linux çekirdeğinin sanal bellek gerçekleştirimi hakkında temel bilgiler
  • 32 bit ve 64 bit Linux proseslerinin sanal belleğe yüklenmesi
  • Linux sistemlerinde proseslerin bellek alanlarının izole edilmesi

Proseslerin Yaratılması ve Proseslerle İlgili Temel İşlemler

  • Üst (parent) ve alt proses (child) kavramları
  • Proseslerin id değerleri
  • fork fonksiyonunun kullanımı
  • fork işleminin çekirdek tarafından gerçekleştirilmesi
  • fork işleminde üst prosesten alt prosese aktarılan bilgiler
  • exec işleminin anlamı
  • exec fonksiyonları
  • fork ve exec fonksiyonlarının birlikte kullanılması
  • Prosesler üzerine işlemler yapan POSIX fonksiyonları
  • Proseslerin exit kodları ve anlamı
  • Alt proseslerin beklenmesi ve wait fonksiyonları
  • init prosesi
  • Hortlak (zombie) prosesler, hortlaklığın nedeni ve ortadan kaldırılması
  • Öksüz (orphan) prosesler
  • Proseslerin kod, data ve stack alanları

Proseslerin Çevre Değişkenleri (Environment Variables)

  • Proseslerin çevre değişkenlerinin anlamı ve önemi
  • Çevre değişkenlerinin değerlerinin elde edilmesi ve değiştirilmesi
  • Prosesin çevre değişken listesinin elde edilmesi
  • Çevre değişkenlerinin Linux çekirdeği tarafından organize edilme biçimleri
  • Çevre değişkenlerinin alt proseslere aktarılması

Prosesler Arası Haberleşmeler (Interprocess Communications)

  • Prosesler arası haberleşmenin anlamı ve önemi
  • İsimli ve isimsiz boru haberleşmeleri (named/unnamed pipes)
  • Boru haberleşmeleri yoluyla client/server tarzı uygulamalar
  • Linux çekirdeğinin boru haberleşmesini sağlama biçimi
  • Paylaşılan bellek alanları (shared memory) yoluyla prosesler arası haberleşme
  • Paylaşılan bellek alanlarının System 5 ve modern POSIX fonksiyonlarıyla oluşturulması
  • Paylaşılan bellek alanlarının Linux çekirdeği tarafından gerçekleştirimi
  • Paylaşılan bellek alanlarında senkronizasyon sorunu
  • Bellek tabanlı dosyalar (memory mapped files)
  • Mesaj kuyrukları yöntemi
  • Mesaj kuyruklarının System 5 ve modern POSIX fonksiyonlarıyla oluşturulması ve kullanılması
  • Aynı makinenin prosesleri arasında haberleşmede kullanılan diğer yöntemler

Thread’lerle İşlemler

  • Genel olarak thread kavramı
  • Thread’lerin kullanılma gerekçeleri
  • POSIX’in pthread kütüphanesinin tanıtımı
  • Thread’lerin yaratılması ve ve sonlanması
  • Thread’lerin özellikleri (thread attributes)
  • Thread’lerin sonlanmasının beklenmesi
  • Thread’lerin yok edilmesi (therad cancellation)
  • Thread’lerin bloke olması
  • Çok thread’li uygulamalar
  • Thread’ler arası haberleşmeler
  • Thread senkronizasyonun anlamı
  • Mutex senkronizasyon nesnelerinin kullanımı
  • Mutex özelliklerinin değiştirilmesi
  • Semaphore senkronizasyon nesnelerinin kullanımı
  • Farklı proseslerin thread’leri arasında senkronizasyon
  • Okuma/yazma kilitleri
  • Koşul Değişkenleri condition variables)
  • Interlock işlemleri
  • Kilitlenmeye yol açmayan veri yapıları (lock-free data sturctures) hakkında temel bilgiler
  • Thread’e özgü alanlar (thread specific data)
  • Fonksiyonların thread güvenliliği (thread safety)
  • Linux çekirdeğinin thread gerçekleştirimi
  • POSIX thread çizelgelemesi ve thread öncelikleri
  • Linux sistemlerinde thread çizelgelemesinin ayrıntıları
  • Thread havuzları (thread pools) ve thread havuzlarının gerçekleştirimleri

Sinyal (Signal) İşlemleri

  • Sinyal kavramı
  • POSIX sinyallerinin tanıtımı
  • Sinyallerin oluşması ve proseslere gönderilmesi
  • Sinyallerin ele alınması, signal ve sigaction fonksiyonlarının kullanımı
  • Proseslere sinyal gönderilmesi ve kill fonksiyonun kullanımı
  • Sinyallerin bloke edilmesi
  • Sinyaller ve thread’ler
  • Gerçek zamanlı sinyaller
  • Sinyaller yoluyla proses senkronizasyonu
  • Sinyaller tarafından kesilen sistem fonksiyonlarının yeniden başlatılması

Proseslere İlişkin Ayrıntılar

  • Proses grupları
  • Terminal Kavramı
  • Oturum (session) kavramı
  • İş (job) kavramı ve iş kontrol sinyalleri

Proseslerin Kaynak Kullanımı

  • Proseslerin kullandığı kaynaklar
  • Proseslerin kaynak limitlerinin elde edilmesi ve değiştirilmesi
  • Proseslerin kaynak kullanımlarının sınırlandırılması

Daemon Prosesler (Linux Servis Programları)

  • Daemon kavramı ve daemon proseslerin aşağı seviyeli incelenmesi
  • Daemon’ların yazımı ve kullanımı
  • Daemon’lara ilişkin ayrıntılı işlemler

Linux Sistemlerinde Proseslere İlişkin Yetenekler (Process Capabilities)

  • Linux sistemlerinde proses yetenekleri (process capabilities) kavramı
  • Proses yeteneklerinin listesi ve anlamı
  • Proses yeteneklerinin set edilmesi ve üst prosesten alt prosese aktarılması

Sistemlerinde Tarih ve Zaman İşlemleri

  • Tarih ve zaman işlemleri yapan standart C fonksiyonları ve POSIX fonksiyonları
  • Bölgesel ayarlar ve locale işlemleri
  • Linux çekirdeğinde zamanlama işlemleri
  • Sistem zamanının güncellenmesi

Sistemlerinde Statik ve Dinamik (Shared) Kütüphaneler

  • Kütüphane (library) kavramı
  • Statik ve dinamik kütüphaneler arasındaki farklılıklar
  • Statik kütüphanelerin yaratılması ve kullanılması
  • Dinamik kütüphanelerin yaratılması ve kullanılması
  • Dinamik kütüphanelerin yüklenmesi
  • Konumdan bağımsız kod (position independent code) kavramı
  • Dinamik kütüphanelerde versiyonlama
  • Dinamik kütüphane kullanan uygulamaların konuşlandırılması
  • Dinamik kütüphanelerin programın çalışma zamanı sırasında dinamik biçimdeyüklenmesi ve kullanılması
  • Dinamik kütüphaneler konusunda kullanılan yardımcı programlar

İleri Dosya İşlemleri

  • Proseslerin kök dizinleri
  • Dosya özelliklerinin değiştirilmesi
  • Dosyaların kilitlenmesi (file locks)
  • Dosya sistemi üzerinde gerçekleşen olayların ele alınması
  • Asenkron dosya işlemleri
  • select ve poll fonksiyonlarının kullanımı
  • Dosya delikleri (file holes)
  • Dosya tamponlarının yönetilmesi
  • Dosya sisteminin mount edilmesi
  • Otomatik mount işlemleri
  • Linux çekirdeğinin mount işlemlerini ele alma biçimi

UNIX/Linux Sistemlerinde Soket Programlama

  • Bilgisayar ağları hakkında temel bilgiler
  • Haberleşme protokollerine kısa bir bakış
  • IP protokol ailesi
  • OSI katmanları ve IP protokol ailesi katmanları
  • Berkeley soket arayüzü ve soket kütüphanesinin kullanımı
  • TCP/IP client/server programlama
  • Client/server programlamadaki mesa formatları
  • Çok client’lı uygulamalar ve çok client’lı uygulamalarda izlenecek stratejiler
  • IP protokol ailesinin uygulama katmanına ilişkin bazı protokolleri hakkında açıklamalar (telnet, pop3, imap, http …) ve bunlara ilişkin client programların yazımı
  • UDP/IP uygulamaları
  • UNIX domain soketlerinin kullanımı
  • Ölçeklenebilir (scaleable) dağıtık uygulamaların gerçekleştirilmesine yönelik stratejiler
  • Linux çekirdeğinin protokol mimarisi (Linux TCP/IP stack)
  • Network sniffer programlar ve pcap kütüphanesinin kullanımı

Proc ve Sys Dosya Sistemleri

  • Proc ve Sys dosya sistemlerinin tanıtımı
  • Proc ve Sys dosya sistemlerinin girişlerinin anlamı
  • Proc ve Sys dosya sistemlerinin okunması ve yazılması
  • Proc ve Sys Dosya sistemlerinin Linux çekirdeği tarafından gerçekleştirimi

X Window Sistemleri ve GUI Çalışma Modeli

  • XWindow Sistemlerinin Genel Yapısı ve GUI çalışma modeli
  • XWindow sistemlerinde aşağı seviyeli GUI işlemlerinin temelleri
  • XWindow sistemleri üzerine kurulu olan yüksek seviyeli GUI kütüphanelerine ilişkin temel bilgiler

Object ve Executable Dosya Formatları

  • Object dosya ve executable dosya kavramları
  • ELF formatının incelenmesi
  • ELF formatı üzerinde işlem yapan programlar
  • GNU BFD kütüphanesinin temel kullanımı
  • Object dosyaların link edilmesi
  • Relocation işlemi
  • Flat binary dosyaların oluşturulması

Linux’ta Kullanılan Dosya Sistemlerinin Disk Organizasyonları

  • Linux sistemlerinin kullandığı dosya sistemlerinin tanıtımı
  • Linux’ta disk sektörlerinin okunması ve yazılması
  • Loopback aygıtlar
  • I-Node tabanlı dosya sistemlerinin disk organizasyonları
  • Dosyaların i-node bilgileri
  • Hard link ve soft link kavramları
  • Ext-2, Ext-2 ve Ext-4 sistemlerinin disk organizasyonu ve bu dosya sistemlerinin aşağı seviyeli incelenmesi

Linux Sistemlerinde Boot Süreci

  • Linux sistemlerinin boot edilmesi
  • Boot sürecinin ayrıntıları
  • Çekirdeğin boot parametreleri (kernel boot parameters)
  • Çekirdek imaj dosyasının yüklenmesi
  • Boot işlemi sırasında işlem gören çeşitli sistem dosyaları ve işlevleri
  • Boot işleminden sonra yaratılan temel prosesler

Linux Çekirdek Kodlarının İncelenmesi

  • Linux çekirdek kodlarının dizin organizasyonu
  • Linux çekirdek kodlarının genel yazım biçimi
  • Linux çekirdek kodlarında kullanılan temel veri yapıları
  • Linux çekirdeğindeki dinamik tahsisat sistemleri (buddy allocator, slab allocator, …)
  • Linux çekirdekleri arasındaki versiyon farklılıkları

Linux Çekirdeğinin Yeniden Derlenmesi

  • Linux çekirdeğinin derlemesi
  • Linux modüllerinin eklenip çıkartılması
  • Linux kaynak kodlarında değişiklikler yapılması

Linux Aygıt Sürücüleri

  • Aygıt sürücülerin anlamı
  • Linux aygıt sürücü mimarisinin tanıtımı
  • Linux çekirdek modüllerinin yazımı
  • Çekirdek modüllerinin yüklenmesi ve boşaltılması
  • Karakter aygıt sürücülerinin yazımı
  • Aygıt sürücülerde senkronizasyon işlemleri
  • Aygıt sürücülerde bekleme kuyruklarının yaratılması ve bloke işlemlerinin sağlanması
  • Aygıt sürücülerde bellek tahsisatları
  • Aygıt sürücülerin IO portlarını kullanması
  • Aygıt sürücülerde kesme işlemlerinin yönetilmesi
  • Blok aygıt sürücülerinin yazımı
  • Blok aygıt sürücülerinde bellek haritalaması ve DMA kullanımı
  • USB aygıt sürücüleri

Kursumuza ön kayıt yaptırmak için bu bağlantıyı kullanabilirsiniz.

*Kurs ücreti duyuru sayfasında belirtilmektedir.

* Kursumuz gerçek zamanlıdır. Derslerimiz interaktif olarak yapılmaktadır.

Bu kurs C ve Sistem Programcıları Derneği ve Sistem Bilgisayar işbirliği ile düzenlenmektedir.